Eten zoals onze voorouders: Steeds meer mainstream

Het idee van voorouderlijk eten, vaak “ancestral” of “primal” genoemd, bestaat reeds geruime tijd en lijkt steeds meer ingeburgerd geraakt te zijn. Dit laatste lijkt een reden waarom niet iedereen er dagelijks over leest of hoort. Het begon in de jaren ’70 en ’80, toen onderzoekers en gezondheidsfanaten gingen kijken naar hoe onze verre voorouders aten. Zo schreef Walter L. Voegtlin, een Amerikaanse gastro-enteroloog, in 1975 “The Stone Age Diet”: een van de eerste moderne pleidooien voor een “oer-dieet”.

Mainstream

In de loop der jaren groeide dit concept uit tot het bredere Primal Lifestyle-idee, waar niet alleen voeding bij hoort, maar ook bewegen, goed slapen en stress managen. Vandaag de dag vrij gangbare concepten, dus.

Zelden aangeduidt met de naam "primal" lijkt wat ooit trendy was dus steeds normaler en populairder te zijn worden. Volgens recent onderzoek is er onder Nederlandse jongeren en jongvolwassenen een duidelijke groei te zien in bewust eten: meer aandacht voor “clean eating”, whole‑foods, en minder ultra‑bewerkte voeding. Supermarkten lijken hier ook steeds meer op in te springen, zoals bijvoorbeeld met "clean-label" producten (lees: korte ingrediëntenlijst, geen kunstmatige toevoegingen, minimaal bewerkt). Kernprincipes van de "primal" beweging lijken dus meer en meer gangbaar geworden: dagelijkse routine voor velen.

Een goed moment, dus, om even stil te staan bij de vraag wat "primal" praktisch inhoudt voor wat je in de supermarkt koopt. Allereerst: wat moeten we eigenlijk onder die term verstaan volgens de laatste inzichten?

"Paleolithische" voeding: diversiteit en aanpassing in een veranderend landschap

De Oude Steentijd (het Paleolithicum) is veruit de langste periode uit onze geschiedenis. Het begon zo’n 2,6 miljoen jaar geleden met de eerste stenen werktuigen en eindigde rond 10.000 jaar geleden toen mensen met landbouw begonnen. Jagen en verzamelen was precisiewerk: je moest precies weten welke planten in het seizoen waren, waar dieren zich ophielden, wat veilig te eten was. Daardoor was het dieet super gevarieerd en volledig afhankelijk van seizoen en omgeving.

Onderzoek laat zien dat er geen vast “oerdieet” bestond. Mensen aten wat beschikbaar was. In koude gebieden dus veel vlees van grote dieren en vette vis, in warmere streken juist veel knollen, vruchten, zaden en wilde granen. Men was opportunistisch, altijd aanpassen en improviseren. Zo ontwikkelde men technieken om plantaardige voeding beter verteerbaar te maken en at men ook veel meer soorten planten dan vroeger gedacht. Kortom: seizoensgeboden, lokaal, kop-tot-staart eten, en niet noodzakelijkerwijs alleen vlees.

Paleo-voeding: Wat zegt de wetenschap?

Wat doet oervoeding met het 21e-eeuwse lijf? Studies laten zien dat overstappen op een “paleo” voedingspatroon vaak samenhangt met gewichtsverlies, een kleinere taille en lagere BMI. Bij veel mensen is dit uiteraard gunstig. Sommige onderzoeken zien ook mogelijke verbeteringen in cholesterol, triglyceriden en soms bloeddruk. Bij mensen met type 2-diabetes kan het helpen met insulinegevoeligheid en het lipidenprofiel. Verder zijn er aanwijzingen dat striktere naleving zelfs kan samenhangen met een lager risico op chronische ziekten. Volledig plantaardig voedsel uitsluiten lijkt niet voor iedereen aan te raden: de darmflora missen vezels en bioactieve plantenstoffen.

Maar zoals in zo'n beetje elk gebied van voedingsonderzoek weten nog veel niet. Veel studies zijn klein, kortdurend, berusten op zelfrapportage en/of hanteren verschillende definities van “paleo”. Langetermijneffecten blijven nog onduidelijk. Wat wél steeds duidelijker wordt: hoe minder bewerkt je voedsel, hoe beter je lichaam het herkent en verwerkt. Hele, natuurlijke producten, gezond vet, genoeg eiwit, seizoensgroenten en fruit, en zo min mogelijk suiker of rommel. Gewoon het echte eten kiezen.

Wat gaat er in je winkelwagentje?

Gelukkig kun je in elke supermarkt alles vinden dat binnen een "primal-geïnspireerd" eetpatroon past.

Vlees, vis & eieren

Rundergehakt, biefstuk, riblappen of rosbief zijn top. Hele kippen, kipdijfilet of drumsticks, en bij varkensvlees bijvoorbeeld karbonades, spek of ham zonder suiker. Wild zoals hert of konijn is geweldig als het betaalbaar is. Let wel op marinades, want die zitten vaak vol suiker of andere toevoegingen. Bij vis: vette vis zoals zalm, makreel, sardines, haring of witte vis zoals kabeljauw of schol. Ingeblikte vis mag ook, zolang het in water of olijfolie zit. En vergeet de eieren niet: biologisch of scharrel, het blijft een basisproduct.

Groenten & fruit

Loop door het groenteschap en vul je mand met bladgroenten: spinazie, snijbiet, rucola, boerenkool. Kruisbloemigen zoals broccoli, bloemkool en spruitjes zijn ook goed, net als wortel- en knolgroenten zoals biet, knolselderij, wortel of zoete aardappel (optioneel). Paprika, ui, courgette, komkommer en asperges doen het ook altijd goed. Vermijd gesneden of voorverpakte groenten met sausjes en suiker. Bij fruit kies vooral voor bessen, appels, peren, en als je niet strict lokaal wil eten, kiwi en citrus. Tropisch fruit mag af en toe, maar zie het als traktatie.

Gezonde vetten, zuivel & smaakmakers

Extra vierge olijfolie, kokosolie, avocado’s, noten, zaden, en soms dierlijke vetten zoals reuzel of talg: allemaal prima. Zuivel is optioneel; volle Griekse yoghurt, kwark, harde kazen, boter of ghee passen. Mijd "light/zero" producten, gezoete toetjes en drinkyoghurt. Kruiden en smaakmakers? Zeezout, Himalayazout, peper, knoflook, gember, rozemarijn, tijm, basilicum, oregano en pure tomatenpassata zijn ideaal. Laat alles met lange ingrediëntenlijsten, geraffineerde granen, suiker, bewerkte oliën, kant-en-klare maaltijden en snacks gewoon liggen. Kijk altijd naar de lijst: hoe korter, hoe beter. En lees eens een etiket. Daar leer je veel van.

Conclusie

Een ancestraal of primal eetpatroon hoeft niet strict en ook niet ingewikkeld te zijn, en betekent ook niet meteen "carnivore". Veel kernprincipes kennen en volgen veel mensen al zonder ooit van "primal" te hebben gehoord. In een normale supermarkt vind je genoeg. Met vlees, vis, goede vetten, veel groenten en een beetje fruit zijn de meeste mensen wellicht optimaal primal bezig.