Greenpeace: gevaarlijke chemicaliën nog steeds aangetroffen in fast fashion

Reeds jarenlang staat goedkope mail-order kleding, “fast fashion”, maar ook speelgoed bekend om hun schadelijke gevolgen voor mensen en natuur. Goedkope prijzen en snelle productierondes leiden tot meer aankopen door consumenten maar ook meer afval.

Toenemende kritiek heeft weinig resultaat gehad. Hoewel gewaarschuwd verkoopt Shein nog steeds producten met schadelijke stoffen, zo meldt het Greenpeace rapport Shame on You, Shein II. Dit vervolgonderzoek toont weinig verandering in vergelijking met eerder onderzoek.

Eerdere waarschuwingen

In het eerdere onderzoek uit 2022 dook er kleding van Shein op met schadelijke stoffen. Concentraties overschreden de grenswaarden zoals bepaald door de Europese REACH-regels. Shein beloofde dat de desbetreffende artikelen waren weggehaald en veiligheid bij producten centraal stond.

Herhalingsonderzoek

Greenpeace controleerde deze claims: nogmaals werden er 31 goederen aangeschaft via de Duitstalige Shein-webwinkel. Hoewel niet alle items exact dezelfde waren, toonden ze duidelijke gelijkenissen wat betreft materiaalgebruik, ontwerp en bron.

De vraag was of eerdere problemen daadwerkelijk verholpen waren of simpelweg beter verborgen. Onderzoek bij een erkend lab in Duitsland was gericht op chemicaliën die eerder al zorgen hadden gegeven – denk aan PFAS of ftalaten. Ook zware metalen kwamen onder de loep, samen met formaldehyde en soortgelijke dampstoffen uit vorige rapporten.

Schokkende resultaten

Er zaten risico's in veel speelgoedproducten, blijkt uit het rapport van Greenpeace. In totaal werden 31 items onderzocht, waarvan er een groot aantal problematische chemicaliën bevatte. Vierentwintig producten overschreden de Europese grenswaarden voor schadelijke stoffen. Dit houdt dus in dat ruim vier op de vijf artikelen eigenlijk verboden zouden moeten zijn binnen de EU.

In sommige goederen bleken ftalaten te zitten: stoffen die als weekmaker werken en invloed kunnen hebben op het hormoonkoppel. Tot wel veertig keer hoger dan toegestaan was de concentratie in bepaalde gevallen gemeten.

Ook werd PFAS aangetroffen, de beruchte ‘forever chemicals’. Die verbindingen verdwijnen bijna niet uit het milieu en accumuleren in dier en mens. Bij bepaalde jacks bleken waarden ruim duizendvoudig hoger dan wat Europa toestaat.

Onder de zware metalen kwam men lood en cadmium tegen: notoire neurotoxische stoffen met name gevaarlijk voor kinderen.

Kleding als verborgen bron van chemische blootstelling

Uit het rapport van Greenpeace blijkt dat talloze studies steeds vaker alarm slaan over giftige chemicaliën in kleding. Wetenschappers van Yale University merkten onlangs op dat veel toegepaste stoffen binnen de modewereld verre van onschuldig zijn. Naast dat deze stoffen al lang als milieubelastend worden gezien, wijst steeds meer bewijs op gevolgen voor de consumentgezondheid.

Uit het onderzoek blijkt dat bij de fabricage van kleding vaak tot wel honderd soorten chemicaliën worden ingezet om eigenschappen als rekbaarheid, stevigheid, kleurvastheid of waterafwerking mogelijk te maken. Sommige verbindingen kunnen tijdens gebruik langzaam uit het materiaal treden. Soms gaan stoffen rechtstreeks de huid binnen via contact met kleding. Warmte speelt hierbij een rol: samen met zweet versnellen hoge temperaturen het loslaten van chemicaliën uit vezels. Inademing vormt een andere weg. Wanneer je beweegt, schuurt de stof en breken vezels af. Die kleine deeltjes vindt men vervolgens terug in alle voedselketens. Uiteindelijk bestaat de kans dat ze zich ergens in ons lichaam ophopen.

Microscopisch klein maar persistent

Hoewel de meeste chemicaliën langzaam uit het milieu verdwijnen, blijven hun effecten op mensen zichtbaar. Sommige stoffen raken betrokken bij problemen met hormonen, veroorzaken allergieën of maken ademen moeilijker. Inmiddels groeit de bezorgdheid over verbindingen die kanker mogelijk stimuleren. Daarbij springt vooral PFAS in het oog - ‘everlasting’ door zijn extreme duurzaamheid. Deze substanties houden zich vast in weefsels van het lichaam en breken vrijwel niet af. Aanhoudende blootstelling leidt tot mogelijke storingen in weerstandssystemen, schade aan lever en nierproblemen.

Ftalaten vormen een ander probleem. Vaak gebruikt als weekmaker in plastic of bepaalde lakken kunnen ze invloed uitoefenen op hormonen en vruchtbaarheid. Bij sommige artikelen bleek het gehalte vele malen hoger dan wat in Europa is toegestaan: tienvoudig, soms honderdvoudig.

Een extra zorg blijft de mogelijke aanwezigheid van sporenstoffen zoals lood en cadmium. In bepaalde kleuren en tinten duiken deze elementen af en toe op. Langdurig contact met dergelijke verbindingen leidt volgens onderzoeksverslagen tot ophoping in menselijk weefsel. Schade aan hersenen, nierfunctie of groei bij jonge mensen kan dan optreden.

Hoewel het lastig is om precies te peilen welke risico’s specifieke kledingstukken met zich meebrengen, wijzen onderzoekers op een bredere context. Telkens wanneer mensen eten of hun huid verzorgen, kunnen ze al stoffen binnenkrijgen uit verpakkingen of crèmes. Wegwerpproducten zoals schoonmaakdoekjes zijn ook niet altijd onschuldig: ook hier gaat het om structurele blootstelling met potentieel langdurige gevolgen.

Wat nu?

Greenpeace ziet het probleem bij Shein als onderdeel van een breder systeem van ultra-fast fashion. De organisatie pleit voor strengere wetgeving, waaronder een heffing op fast-fashionproducten, strengere controles, meer transparantie in toeleveringsketens, beperkingen op reclame voor ultra-fast fashion, en tenslotte een bredere aansprakelijkheid voor online platforms die producten verkopen binnen de Europese Unie.

Volgens Greenpeace zijn vrijblijvende beloften van bedrijven niet voldoende gebleken en is bindende regelgeving noodzakelijk om consumenten en het milieu beter te beschermen. Het vervolgrapport staat niet op zichzelf. Een groeiende hoeveelheid wetenschappelijke literatuur wijst erop dat kleding een onderschatte bron van blootstelling aan schadelijke chemicaliën kan zijn.