Nieuwe studie: psilocybine vertraagt mogelijk veroudering

Psilocybine is een welbekende psychoactieve verbinding in specifieke paddenstoelen en truffels. Hoewel lang bekend als een middel buiten wetenschappelijke kringen, groeit de interesse sinds jaren door positieve bevindingen bij neuropsychiatrische ziekten en klachten. Denk aan zware gevallen van depressie of dwangmatig gedrag. Dit onderzoeksveld wordt nog interessanter nu gebleken is dat ook ouderdomsprocessen mogelijk onder invloed staan van deze stof.

Een pas verschenen analyse in npj Aging keek niet alleen naar wat psilocybine doet in het brein maar ook hoe het raakt aan kernprocessen van veroudering. Psilocybine en psilocine bleken mogelijk celveroudering te remmen: bij oude muizen nam het overlevingspercentage toe na behandeling. Deze bevindingen zijn nog vers, maar roepen al wel vragen op over praktisch nut zoals binnen de geriatrische zorg en ook de preventie van neurodegeneratieve aandoeningen. Veranderingen in celgedrag wijzen op meer dan toeval.

Verouderingsfysiologie als onderzoeksgebied

Veroudering wordt traditioneel beschouwd als iets wat gewoon hoort bij het leven. Wetenschap kijkt echter steeds meer vanuit een interventie-perspectief. Inzichten uit fundamenteel onderzoek groeien gestaag, gericht op hoe het lichaam fysiek ouder wordt - denk aan goed onderzoekbare factoren zoals DNA-schade en afnemende celvernieuwing. Telomeren worden korter, ontsteking speelt mee, net als belasting door vrije radicalen.

Telomeren zitten aan het eind van chromosomen en beschermden die tijdens celdeling. Elke keer dat een cel zich deelt, nemen die uiteinden af in lengte. Kortere structuren leiden tot slechtere prestaties bij delingsprocessen: het vermogen tot correctie van fouten neemt af. Telomeerlengte geeft wezenlijke informatie over hoe snel een organisme veroudert en is daarmee een factor in, en een maatstaf van, veroudering.

Al een tijd denken onderzoekers dat geestelijke gezondheid iets te maken heeft met hoe snel het lichaam ouder wordt. Langdurige spanning, piekeren of neerslachtigheid gaan vaak samen met korter wordende telomeren. Uit vroeger werk dat bleek psilocybine kan helpen bij mentale klachten. Een voor de hang liggende vraag was dus of deze stof ook remmend werkte op cellulaire veroudering.

Waar keken de onderzoekers naar?

Het onderzoek was tweeledig. Menselijke bindweefselcellen werden bekeken op hun reactie op psilocine, een verbinding die ontstaat wanneer psilocybine wordt opgenomen, met name verouderingsparameters. Tegelijk telde men hoe vaak elke cel kon delen alvorens stil te komen te staan in een ouderdomsfase.

In het tweede gedeelte keken wetenschappers naar ouder wordende vrouwelijke muizen vanaf 19 maanden, wat ruwweg gelijkstaat aan zo’n 60 tot 65 jaar bij mensen. Elke maand kregen deze dieren een hoeveelheid psilocybine. Onderzoek richtte zich op conditie en levensduur van de muizen.

Uit het lab kwamen verrassende cijfers naar voren. Behandelde cellen met psilocine lieten significant later ouderdomsverschijnselen zien. Verbeteringen varieerde tussen 29 en 57 procent, afhankelijk van de dosis.

Ook opvallend waren biologische kenmerken van vitale, jeugdige cellen. Oxidatieve stress nam af, de mate waarin agressieve vrije radicalen levende structuren aanvallen. Telomeren bleven langer stabiel vergeleken met dieren zonder behandeling. Tot slot ontdekten wetenschappers wijzigingen in proteïnen die samenhangen met herstelfuncties in het erfelijk materiaal, interne verdedigingsmechanismen en processen die tijdens ouderdom doorgaans versnellen.

Psilocine lijkt kortom diverse biologische processen te beïnvloeden die in verband staan met celveroudering. Het gaat hierbij niet om één enkele weg, maar om meerdere mechanismen (“pathways”). Daarbij speelt de stof mogelijk een rol in vertraging van slijtageverschijnselen binnen cellen. Hoewel de precieze aard nog onduidelijk is, duiden de gegevens op talrijke effecten. Wat zeker is: er vindt regulatie plaats op niveau van leeftijdsgebonden afbraakprocessen.

Betere overleving bij oudere muizen

Terwijl ruim de helft van de controlemuizen na tien maanden was gestorven, bleef het aantal in de psilocybine-groep hoog: zo’n 80 procent leefde nog steeds.

Ook vielen er bij de proefdieren duidelijke veranderingen in hun lichamelijke staat op. Behandelde muizen hadden vaak een glanzendere vacht, met minder witte haren. Hoewel anekdotisch zijn deze bevindingen suggestief voor effecten van psilocybine op ouder worden die breder zijn dan alleen celreparatie.

5-HT2A-receptor

Hoewel de precieze werking nog onduidelijk blijft, is er mogelijk een rol voor de serotonine 5-HT2A-receptor, welke geactiveerd wordt door psilocybine.

Uit eerdere onderzoeken blijkt dat activering van deze receptor samenhangt met meer SIRT1-activiteit, een eiwit dat werkt bij herstel van DNA, het omgaan met energie en afweer tegen celschade. Dit eiwit wordt al langer gezien als sleutelfactor in gezonde veroudering. Psilocine zorgde voor hogere niveaus van SIRT1 binnen de cel.

Meer onderzoek nodig

Dat psychedelica verregaande biologische effecten hebben is nagenoeg bekend. Hun rol in ontstekingsprocessen, vernieuwing van cellen, hersenflexibiliteit en uiteindelijk ouderdomsmechanismes lijkt een interessant, en breed, onderzoeksveld. Het is wel nog wachten op vervolgonderzoek. In vitro en dierstudies met bescheiden aantallen proefdieren zijn uiteraard niet onmiddellijk te vertalen naar mensen, laat staan naar praktische toepassingen. Effectieve doses en effectduur blijven nog grotendeels vraagtekens.