Nieuwe voedingsscore maakt voedzame producten beter zichtbaar

In een artikel recent gepubliceerd in het toonaangevende Journal of Nutrition stellen de auteurs een nieuwe voedingsscore voor die bedoeld is om voedsel meerlagig te beoordelen: niet alleen op energie of op één or meerdere losse nutriënten, maar op de gecombineerde voedingswaarde van alle gunstige componenten.[1] De kern van het idee is belangrijk vanuit allerlei oogpunten: een voedingsmiddel is pas echt waardevol als het op meerdere fronten tegelijk iets goed doet.

Naar een intelligentere Nutri Score

De nieuwe Nutritional Value Score (NVS) is ontwikkeld om voedingsmiddelen beter te rangschikken op basis van hun nutriëntdichtheid. Dat betekent dat de score kijkt naar hoeveel nuttige voedingsstoffen een product levert in verhouding tot het totaal. Denk daarbij aan vitamines, mineralen, eiwit en n-3 vetzuren (essentiële meervoudig onverzadigde vetzuren), en dan niet alleen aan “hoeveel zit erin?”, maar vooral aan “wat draagt het bij?”. Nutrienten krijgen het zwaarste gewicht als tekorten daaraan het meest wijdverspreid zijn en de meeste gevolgen hebben voor de volksgezondheid

Dat is een groot verschil met systemen die vooral letten op één of meerdere negatieve factoren, zoals suiker of vet. Een product kan laag zijn in suiker maar ook weinig voedzaam.

Wereldwijd ingeburgerde voedingsscores zoals Nutri-Score vereenvoudigen voedingswaarde sterk. Dit is inherent aan dergelijke scores. Maar belangrijke nuances kunnen verloren gaan: voedingsdichtheid, opneembaarheid van nutriënten; het feit dat sommige energierijke producten juist veel waardevolle voedingsstoffen bevatten. Vooral bij producten als noten, vis, zuivel of orgaanvlees kan zo’n label een te smal beeld geven van hun werkelijke voedingswaarde.

Dit soort op de consument gerichte systemen zijn veelal bedoeld als vergelijkingsmiddel binnen één productgroep, terwijl consumenten het label al snel zien als een algemeen oordeel over gezondheid. Verder is het zelden duidelijk wat die productgroep is.

Veel gebruikte voedingswaarde-indexes berekenen voedingswaarde per calorie. Dit kan de waarde van voedzame maar energierijke producten onderschatten.

Net zo opmerkelijk is dat veel systemen geen rekening houden met verschillen in biologische beschikbaarheid van belangrijke nutriënten; denk hierbij aan ijzer, zink en essentiële aminozuren. Daarnaast nemen veel indexen ook nutriënten mee met beperkte volksgezondheidsrelevantie, waaronder fosfor en voedingscholesterol.

Tot slot ligt de gezondheidsfocus vaak op beperking van nutriënten en niet op nutriëntverhoudingen. Laatstgenoemde factor is vaak beter voorspellend wat betreft gezondheidsuitkomsten.

Hoe de score is opgebouwd

De NVS beloont voedsel niet zozeer omdat het toevallig één sterk punt heeft, maar met name als het op meerdere voedingsdimensies tegelijk goed presteert. Hoe meer positieve eigenschappen samenkomen, hoe hoger de score. De score werkt als een gewogen combinatie van zeven genormaliseerde voedingskenmerken. Vitamines en mineralen krijgen de grootste nadruk, elk 20%, gevolgd door eiwit met 12,5% en n-3 vetzuren met 10%. Overige componenten vullen de rest van de score aan.

Normalisering betekent dat elk nutriënt in een gemeenschappelijke schaal wordt gezet, zodat vitamines niet automatisch alles domineren alleen omdat ze in andere eenheden worden gemeten dan eiwit of vet. Zonder normalisatie zou een score scheef kunnen trekken en een voedingsmiddel onterecht hoog of laag waarderen. Met normalisatie kan het systeem bepalen welk product het beste totaalpakket aan voedingswaarde biedt.

• Een handje noten kan relatief veel gezonde vetten en wat mineralen leveren.
• Een portie peulvruchten kan veel eiwit en mineralen leveren.
• Groenten kunnen rijk zijn aan vitamines en mineralen, maar minder energie en eiwit bevatten.

Wat scoort?

De score maakt kortom zichtbaar waar voedingsmiddelen op meerdere fronten tegelijk sterk zijn. Het beste uit de bus kwamen orgaanvlees, donkergroene bladgroenten, vis en schaal- en schelpdieren. Frisdranken, gebak op basis van granen, instantnoedels, verpakte ultrabewerkte snacks en geraffineerde granen scoorden het laagst. Niet heel verrassend voor velen, maar de redenen voor hoge scores zijn divers:

• Zalm scoort hoog door eiwit gecombineerd met n-3 vetzuren.
• Linzen scoren hoog door eiwit, mineralen en vezelrijke voedingskwaliteit.
• Veel donkergroene groenten scoren door vitamines en mineralen.
• Verrijkte zuivel scoren weer goed door een combinatie van eiwit, calcium en andere micronutriënten.

Belangrijk is ook dat geen enkel voedingsmiddel scoort hoog op alle componenten. Spinazie, met de op twee na hoogste score, scoort bijvoorbeeld hoog op de meeste componenten, maar heeft een n–3-score van slechts 10. Voedingsmiddelen met de hoogste vitaminescores zijn orgaanvlees en donkergroene bladgroenten waaronder spinazie. Voedingsmiddelen met de hoogste algemene score voor voedingswaarde zijn vis en schaaldieren (vooral gedroogde varianten), gedroogde okra, orgaanvlees, donkergroene bladgroenten en wild.

Niet onbelangrijk voor paleo-fans, voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong, met name orgaanvlees, scoren over het algemeen beter op de NVS-schaal dan op de Nutri-Score-schaal. Daarentegen scoren zetmeelrijke basisproducten (vooral geraffineerde granen), fruit, peulvruchten, noten en zaden, en groenten anders dan donkere bladgroenten over het algemeen beter op de Nutri-Score-schaal.

Implicaties

De NVS is niet ontworpen als een etiket voor op de voorkant van de verpakking. Ze produceert een continue score die vooralsnog met name bedoeld is om beleids- en programma-beslissingen te onderbouwen. Een vertaling van de NVS naar een etiket voor de consument zou vereenvoudiging vereisen, en laat op zich wachten.

De ontwikkeling van scores zoals de NVS doet ondertussen wel nadenken over de definitie van gezond voedsel. In plaats van te vragen “bevat dit weinig vet?” of “heeft dit weinig suiker?”, is een wezenlijke vraag, “Hoeveel echte voedingswaarde biedt dit product in zijn geheel?”

De meerwaarde van deze vraag ligt in de verschuiving van een anti-negatieve naar een pro-positieve voedingsevaluatie. Veel labels en beoordelingssystemen zeggen vooral wat je moet beperken. Scores zouden wellicht eerder moeten aangeven wat je zou moeten waarderen.

Scores zijn kortom niet alleen een rekeninstrument, maar reflecteren een manier van denken. Hun ontwikkeling nodigt uit om voeding te zien als een optelsom van waardevolle bijdragen, waarbij de beste producten niet slechts “minder slecht” zijn, maar daadwerkelijk veel goeds brengen.

Referentie

[1] Beal, Ty, and Flaminia Ortenzi. "Nutritional Value Score Rates Foods Based on Nutrient Density and Noncommunicable Disease Prevention." The Journal of Nutrition (2026): 101443.